Journal: Zamonaviy ilm-fan va innovatsion tadqiqotlar Jurnali
Authors: Xayitova Nozimaxon
Ushbu ilmiy maqolada XVI asrdan XX asr boshlariga qadar Markaziy Osiyo xalqlari davlatchiligi tizimida oʻziga xos oʻrin tutgan Xiva xonligidagi agrar munosabatlar, xususan, yerga egalik qilish tartiblari hamda sunʼiy sugʻorishga asoslangan gidrotexnik inshootlar va suv taqsimoti mexanizmlari batafsil tadqiq etiladi. Quyi Amudaryo tabiiy havzasining murakkab gidrologik xususiyatlari, choʻl mintaqasining oʻrab turishi hamda iqlimning keskin qurgʻoqchilligi bois mintaqada iqtisodiy barqarorlik toʻliq sunʼiy sugʻorishga bogʻliq boʻlgan. Tadqiqotda davlat tasarrufidagi podsholik yerlari, xususiy mulkchilik munosabatlari, diniy va maʼrifiy muassasalarga qarashli vaqf mulklari hamda qishloq jamoalari tasarrufidagi yer maydonlarining oʻziga xos huquqiy maqomi yoritilgan. Shuningdek, xonlikda irrigatsiya tarmoqlarini saqlash, yirik magistral kanallar (arnalar) qazish, xalq hasharlari va qazuv majburiyatlarini tashkil etish, mirjoblik instituti faoliyati hamda dehqonlarga yuklatilgan soliqlar majmuasi tarixiy, arxiv va yozma manbalar asosida yaxlit ilmiy tahlil qilingan.
Keywords: Xiva xonligi, yer-suv munosabatlari, irrigatsiya tizimi, Amudaryo, mirjob, qazuv, podsholik yerlari, mulkdorlik, vaqf mulklari, solgʻut, xiroj, begor majburiyati, jamoa yerlari, magistral kanal.
DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.23346812